Granen, goed of juist niet?



De opinie over de gezondheidswaarde van bepaalde voedingsmiddelen verandert regelmatig. Wat eerst aangemoedigd wordt, wordt soms later afgeraden en andersom. Met granen precies zo. Een natuurkundig genezer van 800 jaar geleden prees spelt de hemel in:

“Spelt maakt gezond bloed, geeft een rein gemoed en de gave van blijheid”.


Maar bij anderen zoals in het Paleo dieet, koolhydraatarme of ketogene dieten wordt graan gezien als de schuldige van heel wat kwalen, ongemakken en overgewicht.

Je kunt je voorstellen dat er veel verwarring was toen er in oktober 2018 een onderzoek (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30122560) werd gepubliceerd: we zouden toch echt dagelijks zo'n 50-55% koolhydraten (groente, fruit, volle granen) moeten eten, aangevuld met vooral plantaardige eiwitten en vetten om zo gezond mogelijk oud te worden. Waar doe je nou goed aan??

De hoogste tijd voor wat feiten over een groep voedingsmiddelen die wereldwijd heel wat monden voedt.


Gluten beter bekeken

Gluten (van het Latijnse woord voor lijm) zijn eiwitten in granen. Gluten bestaan uit twee onderdelen: gliadine en glutenine. Dit zijn toxische stoffen die door het graan worden aangemaakt om zich te beschermen tegen vraat, schimmels, micro-organismen etc.

Dat lijkt heel heftig, een toxische stof. Maar alle beschermende en geneeskrachtige stoffen in planten, fruit, groente etc zijn toxische stoffen uit dat voedingsmiddel. Het geeft ons lichaam een aanzetje naar de goede richting.

Het misverstand bestaat dat we darmklachten krijgen van het eten van gluten. Echter, de meeste mensen die niet tegen gluten kunnen (tenzij het gaat om mensen met coeliakie), heeft heel andere klachten. Denk dan aan depressies, stemmingswisselingen, acne, eczeem, chronische vermoeidheid, migraine, fibromyalgie… eigenlijk te veel om op te noemen. De schatting is dat zo’n 10% van de bevolking deze gevoeligheid voor gluten heeft. Dus als je dit soort klachten hebt en er is geen duidelijk medische oorzaak vastgesteld, overweeg dan eens 4 tot 6 weken geen gluten te eten en kijk of je klachten verminderen. Als er van alles verbetert, lijkt dat uiteraard een teken te zijn dat (teveel) gluten voor jou niet ideaal zijn.


Graan is geen oervoeding

We aten vroeger geen granen. We waren jager-verzamelaars en hadden dus geen tuintje om graan te verbouwen. Onze genen hebben dus maar weinig kennis gemaakt met granen. Ongeveer 10.000 jaar geleden zouden we graan zijn gaan eten toen we ons gingen settelen en landbouw gingen bedrijven, waarin granen een rol gingen spelen. Onze genen veranderen erg langzaam en dat betekent volgens sommige wetenschappers dat we, zo’n 10.000 jaar later, nog steeds niet zijn aangepast aan zo veel ‘nieuw eten’ in onze voeding. Ons huidige voedsel bevat granen (en mais, aardappelen, rijst) in overvloed. Het is interessant om je af te vragen of de granen zelf echt het probleem zijn of de overmaat eraan. Of wellicht hoe we deze granen telen en bewerken!


Overdaad schaadt: in bijna alle voeding zitten granen/ gluten.

Nederland, het land van het broodje kaas. De meeste Nederlanders eten bij elke maaltijd wel iets van gluten. Zelfs als je geen brood eet, krijgt de gemiddelde Nederlander heel wat gluten binnen via ander voedsel. Wist je dat bijna 80% van alle producten uit de supermarkt gluten, vooral van tarwe bevat?


Kijk maar eens welke supermarktproducten gluten bevatten:

  • Brood

  • Crackers en beschuit

  • Muesli en cruesli

  • Gebak, koekjes en cake

  • Alle soorten deegwaren (inclusief filodeeg) en pizza’s

  • Pannenkoeken, tortilla, pitabroodjes etc.

  • (Instant)soepen, bouillon (blokjes) en sauzen (gluten worden hierin gebruikt als bindmiddel) als ketchup, mayonaise, slasaus, sojasaus en marinades

  • Chocolademelk

  • Gemarineerde vleessoorten en vleeswaren

  • Gekruide vleessoorten, worsten en vleeswaren, imitatiekrab

  • Gepaneerde voedingsmiddelen

  • Veel soorten snoep en snacks

  • Veel soorten ijs en desserts

  • Alle biersoorten

  • Geroosterde nootjes, borrelnootjes, chips met een smaakje

  • Smelt- en strooikaas

  • Diepvries-frites

  • Nagenoeg alle vegetarische burgers/vleesvervangers

Veel oude graansoorten (maar ook knollen en wortelgewassen) bevatten een gedeelte amylose als zetmeelstructuur. Nieuwe tarwerassen bevatten weinig amylose maar vooral amylopectine. Door veredeling van tarwe – die ook is toegepast op veel aardappel-, mais-, rijst- en cassave-gewassen – zijn er steeds meer voedingsmiddelen gekomen met een hoog amylopectinegehalte. Er zijn zelfs maisrassen waar amylose helemaal niet meer in voorkomt. En dat vormt voor onze gezondheid een groot verschil. Amylopectine is namelijk een snel af te breken zetmeel/suiker in onze spijsvertering, terwijl amylose dat niet is. Bij snel af te breken zetmeelstructuren moet onze alvleesklier meer insuline maken, vindt er sneller vetafzet plaats en hebben onze darmbacteriën minder voedsel. De veel langzamere amylose kan niet snel in suiker worden omgezet. Hierdoor wordt een groter deel van het zetmeel omgezet in korte-keten-vetzuren: hét voedsel voor onze darmbacteriën.

De overmaat aan snelle suikers van de amylopectine kunnen leiden tot overgewicht, insulineresistentie en diabetes.


Veel granen zijn geraffineerd

Bij geraffineerd graan wordt het deel wat juist wel voedingswaarde bevat verwijdert!

Ook de vezels en we hebben juist een tekort aan vezels! De gemiddelde Nederlander krijgt circa 10 gram vezels per dag binnen, terwijl onze darmen zeker 30 tot 40 gram vezels nodig hebben. Geraffineerd graan levert dus bijna geen bijdrage aan je vezel inname.


Zie onderstaand schema wat er NIET meer in geraffineerde voedingsmiddelen als bloem zit.




Een andere vervelende bijkomstigheid is een exorfine overbelasting bij een consumptie van teveel gluten.. Hier heb ik al eerder een blog over geschreven.


Geen gluten meer dan?

Er zijn echt maar heel weinig mensen (1%) die echt niet tegen gluten kunnen. Mensen die niet tegen gluten kunnen (met uitzondering van coeliakie patiënten) kunnen in veel gevallen wel tegen de veel minder toxische gluten uit oude graansoorten. Zo is bijvoorbeeld van kamut bekend dat het juist tot verbetering leidt van prikkelbare darmklachten en vermindering van ontstekingen. Verder wordt de mensheid (terecht, vind ik) gewaarschuwd voor te veel gluten. Echter, dit leidt ertoe dat ook gezonde mensen gluten volledig in de ban doen. Terwijl er veel alternatieven zijn voor de granen die we wel kunnen verdragen. Denk aan haver, kamut, quinoa, teff en boekweit. Variatie is het sleutelwoord!


Het gemiddelde glutenvrije kant-en-klare product is ontdaan van werkelijk alle voedingsstoffen en vezels en kan heel wat chemische stoffen bevatten om het nog wat structuur te geven. Bovendien zijn ze meestal flink verstorend voor de bloedsuikerspiegel omdat het vaak rijst, mais of aardappelzetmeel als hoofdingrediënt bevat. Lees dus goed de etiketten.


Kip-ei-verhaal

Zo’n 60% van de mensen met darmklachten reageert op gluten. Bij mensen zonder darmklachten ligt dit percentage op zo’n 25%. Aangezien een groot deel van de westerse mensen spijsverteringsklachten heeft (door redenen als te veel antibiotica in de voeding, te veel stress, te veel gluten en suikers, medicijnen, te weinig vezels, gebrek aan gezonde vetten en vocht in de voeding), is het ook het overwegen waard om het darmprobleem te verhelpen en te kijken of gluten (niet uit tarwe) dan wel weer getolereerd worden.


Als gluten voor zo veel ellende kunnen zorgen, moeten we dan overschakelen op meer peulvruchten of glutenvrije granen? Nee, ook dat aten we vroeger niet. Een overmaat aan peulvruchten (met antinutriënten als lectines en saponines) veroorzaakt ook heel wat gezondheids- en darmproblemen. En ook granen als quinoa, amaranth etc. bevatten lectines en saponines. Dus varieer! Met mate zijn dit allen volwaardige en gezonde voedingsmiddelen.


Misschien moet 'het glutenprobleem' toch wat breder gezien worden. Je kunt één voedingsmiddel of stofje niet als schuldige bestempelen. Het gros van de tarweproducten in de schappen van de supermarkt bevat ook transvetten, melkpoeders, glucose, fructose, allerlei E-nummers en toevoegingen.

Zal het 'glutenprobleem' ook niet een beetje de optelsom zijn van al deze stoffen? En zal het ook niet een gevolg zijn van de vele darmproblemen die de westerse bevolking heeft?

Wie krijgt er überhaupt voldoende vezels, gezonde vetten en vocht per dag om de darmen optimaal te laten functioneren? Welk mens heeft er nog een optimale darmflora met een diversiteit aan bacteriën om voeding goed af te breken?


Dus varieer in je voeding en boost je hoeveelheid fruit en groente! Eet zeker niet bij elke maaltijd granen. En varieer in de vele soorten granen en pseudo-granen. Dat geeft de minste kans op overgevoeligheidsreacties.


13 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven